Scroll voor het artikel

Zonder frictie verandert er niks #3

Reint Jan Renes is gedragswetenschapper en werkzaam aan de Hogeschool van Utrecht en de Universiteit van Wageningen. Kan hij ons misschien helpen bij de vraag: hoe nu verder? Hoe zorgen we voor een gedragsverandering in de hele maatschappij? En is weten hetzelfde als doen?

Van weten en doen naar zien en beseffen

Reint Jan neemt ons eerst mee naar een andere gedragsverandering: minder alcohol drinken. Begin dit jaar stond in alle kranten een onderzoek dat één glas alcohol per dag echt levensverkortend werkt. We lezen zo’n bericht, maar verzinnen in ons hoofd meteen een reden waarom dit voor ons niet zou gelden. Excuses als ‘je mag ook niks meer tegenwoordig’ en ‘mijn oma is negentig en die drinkt ook elke dag een glas’.

Ook in het #MeToo-debat zagen we dezelfde reacties. ‘Je mag ook niks meer tegenwoordig’ en ‘ja verkrachting is natuurlijk niet goed, maar een beetje flirten moet toch kunnen?’ Dit soort dingen worden gezegd omdat het je vrijpleit om zélf iets te hoeven doen.

Reint Jan Renes – gedragswetenschapper ©David Jagersma / Live Magazines

En bij #MeToo is het ook lastig om te bedenken wat je zelf kunt doen, en vooral: kun je het verschil wel maken? Volgens Reint Jan moeten we van #MeToo naar #IDo. Want wéten en beseffen dat iets niet oké is, betekent niet automatisch dat je het niet meer doet. We moeten dus in het gesprek over #MeToo van weten en doen naar zien en beseffen. Of zoals Reint Jan zegt: “Van systeem 1 -gewoontes en impulsen- naar systeem 2: weten en vinden.”

Maar dat is theorie. “De werkelijkheid is veel morsiger en weerbarstiger.” Het is soms heel moeilijk om de theorie naar het hier en nu te trekken. En het is ook lastig om iets wat sociaal wenselijk is, de hele dag vol te houden. Giel Beelen deed mee aan een campagne tegen discriminatie, maar vergeleek later Sylvana Simons met een aap. “Wat je uitdraagt blijkt in de werkelijkheid blijkt veel weerbarstiger.”

Een autogordelpiepje

Het gaat dus niet alleen over willen, maar ook over doen. Maar hoe dan? Wat werkte bij het terugdringen van het alcoholmisbruik in Nederland waren zaken als accijnsverhogingen, onverwachte alcoholcontroles en het beperken van drankreclames. Educatie en voorlichting werkten juist niet.

Een belangrijke les voor Rutgers en de andere instanties die seksueel geweld willen terugdringen. Alleen educatie gaat dus niet helpen. Er moet ook frictie bij. “Je doet je autogordel om omdat je auto gaat piepen wanneer je dat niet doet.” KWF lanceerde dit jaar een campagne waarin artsen op rokende mensen afstapten met de opmerkingen dat, mocht de roker ooit kanker krijgen, hij of zij altijd kon bellen. Ongemak omdat het zo confronterend is.

We moeten zoeken waar die frictie ligt als je het over #MeToo hebt. Want, zo stelt Reint Jan: “zonder frictie verandert er niks.”

Deel dit artikel