Scroll voor het artikel

Eng en vies #6

Als we het met verschillende generaties over seksualiteit gaan hebben, dan kun je het beste beginnen met een rondje ervaringen over seksuele voorlichting. Hoe hoorden onze panelleden over de bloemetjes en de bijtjes? Seksuologe Goedele Liekens kreeg op school een instructievideo met parende kikkers te zien en moest daar zelf maar haar conclusies uithalen. Onderzoeker Paul Schnabel kreeg helemaal geen voorlichting, en illustreert dit aan de hand van een grap van cabaretier Wim Kan: een jongetje ziet twee parende hondjes en vraagt aan zijn vader wat ze doen. Zijn vader antwoordt: het ene hondje heeft zand in zijn oogjes gekregen en het andere duwt hem nu naar huis.

Dat was het Nederland van de jaren ’50. Is er veel veranderd? De jongeren in ons panel hebben wel iets meer voorlichting gekregen, maar die bleef toch hangen bij het biologische gedeelte. Zij missen echt de voorlichting over je eigen grenzen aangeven, over je eigen identiteit. Dat deel van seksuele voorlichting wordt nog vaak overgeslagen.

Zo maken we het bespreekbaar

Er zijn in al die jaren wel wezenlijke dingen veranderd, stelt Schnabel. “Toen ik op mijn twintigste uit de kast kwam, was ik erg alleen. Want ik kon met niemand praten over hoe ik me voelde. Nu heb je veel meer voorbeelden. De samenleving is er opener over geworden en kinderen durven al op jongere leeftijd uit de kast te komen.
Johan Goossens -cabaretier en docent- is ook homoseksueel, en heeft lang nagedacht over hoe hij dat zijn leerlingen op een ROC in Amsterdam moest vertellen. Het bleek dat het vanzelf wel ter sprake kwam, als men vroeg of hij een vriendin had. De jongeren stelden hem vervolgens allerhande vragen. Of hij het mannetje of het vrouwtje is. Dat vindt hij niet erg: “Zo maken we het bespreekbaar.”

Goedele Liekens vertelt over haar seksuele voorlichting aan het panel © David Jagersma / Live Magazines

Het panel op een rij © David Jagersma / Live Magazines

Arie Boomsma op het tuinpad

Zo gemakkelijk gaat het niet bij iedereen. Olave Basabose, die in Rotterdam veel met jongeren werkt, merkt dat LHBT’ers zich vaak toch niet veilig voelen op school. “Als LHBT’er voel je je toch een beetje geïsoleerd. Omdat het niet vrij besproken wordt in een veilige omgeving, wat een klaslokaal zou kunnen zijn, hebben de kinderen alleen porno en het internet om uit te zoeken wat het inhoudt.”

Paul Schnabel: “Als je met jongeren over seksualiteit wilt praten, betekent het dat je zelf ook veel zult moeten vertellen. Maar soms zijn LHBT’ers ook banger voor de reactie dan achteraf noodzakelijk blijkt. Dat zag je ook in ‘Uit de kast’, het programma van Arie Boomsma. Als die het tuinpad op kwam lopen, dan wisten de ouders al genoeg. En dan zeiden ze vaak dat ze het eigenlijk allang wisten.”

Olave Basabose: “En toch is er nog een lange weg te gaan. Dat zie je de laatste weken ook rondom de hashtag #MeToo. Er blijkt in Nederland systematisch sprake te zijn van een verkrachtingscultuur. De reikwijdte van onze seksuele voorlichting is niet breed genoeg. We moeten het hebben over gender, en over grenzen. Daardoor kunnen we jongeren weerbaarder maken, bewuster van hun fysieke integriteit. Die voorlichting had ik als kind graag willen krijgen.”

Linda de Munck en Olave Basabose © David Jagersma / Live Magazines

De man die uit de bosjes komt springen

Goedele Liekens: “Er is al zoveel onderzoek gedaan naar seksuele grensoverschrijding, en uit al die onderzoeken blijkt dat er een rechte lijn loopt van een goede seksuele voorlichting, ook over weerbaarheid en grenzen, en het risico dat je loopt om slachtoffer of dader te worden van seksueel misbruik. En dat is ook logisch. Je leert dat je nee kunt zeggen. Want seksueel misbruik is vaak niet de man die uit de bosjes komt springen, maar eerder een vriend of een familielid.”

Moderator Sophie Hilbrand stelt dat het gesprek over seksualiteit in Nederland in golfbewegingen gevoerd wordt. Nu, met de berichten rondom #MeToo, hebben we het er weer veel over. Maar dat kan over een paar weken weer anders zijn. Er is geen continu gesprek.

Paul Schnabel: “We moeten ook niet te negatief doen. Vroeger ging seksuele voorlichting vooral over anticonceptie. Daarin loopt Nederland voorop. Ongewenste zwangerschappen komen in Nederland, in vergelijking met andere landen, heel weinig voor. En dan nog vooral bij mensen met een niet-Nederlandse achtergrond. Bij kinderen die opgroeien in een cultuur waarin geen openheid is over seksualiteit. Er is een enorme winst gemaakt in vijftig jaar. Wat het voor meisjes betekent om niet permanent bang te zijn om ongewenst zwanger te kunnen raken. Dat is enorme winst.”

Olave Basabose: “Ik wil hier een lans breken om seksueel misbruik niet te framen als seks. Die twee dingen moeten we los van elkaar gaan zien.”

Goedele Liekens: “We moeten bij seksuele voorlichting inzetten op seksueel genieten. Je mag dan biologielessen geven over eileiders en baarmoederhalzen, en over soa’s. Maar daarmee hebben jongeren nog geen idéé waar de clitoris zit.”

Yassira Ben Kadour aan het woord. Freek Donkers en Linda de Munck luisteren aandachtig mee © David Jagersma / Live Magazines

Conservatieve jongeren?

In een eerder gesprek deze ochtend werd het onderzoek Seks onder je 25e van Rutgers en Soa Aids Nederland al aangehaald. Daaruit blijkt dat jongeren steeds later aan seks beginnen. Hoe kan dit? Hebben de panelleden een idee?

Youtuber Linda de Munck: “Misschien beginnen ze later omdat jongeren tegenwoordig meer een online leven hebben dan een offline leven. Ik weet niet of jongeren nou conservatiever zijn geworden. Er zijn jongeren die extreem niet-preuts zijn zoals ik, maar als tegenreactie heb je ook jongeren die juist veel conservatiever zijn.”

Paul Schnabel: “En als onderzoeker wil ik ook even duidelijk maken dat we nog niet weten of de laatste cijfers hierover een trend zijn. Je kunt pas stellen of iets een trend is, als het zich over een aantal jaren heeft doorgezet. Na de jaren 60 werden jongeren ook voorzichtiger dan hun ouders, omdat ze hadden gezien wat onzorgvuldigheid en vrije seks konden aanrichten.”

Iedereen doet het, dus we moeten het erover hebben

Een laatste vraag aan ons panel. Voel je bij seks ook prestatiedruk?

Scholier Freek Donkers: “Als je de eerste keer porno kijkt, denk je wel: Is dit hoe het gaat? Tot ik er een gesprek met mijn moeder over had. Zij zei dat je seks moet hebben met iemand waar je verliefd op bent. En dat porno niet is zoals seks in het echt is. Daarin zijn ze nooit verliefd op elkaar.”

Scholier Yassira Ben Kadour: “Ik denk in de kleedkamer wel vaak: Die meiden zijn veel mooier dan ik. En op Instagram zijn meiden veel mooier, die hebben van die perfecte lijven. Dat maakt me wel onzeker.”

Goedele Liekens: “Die onzekerheid is nu veel groter met al die beelden online. Je kunt dat niet meer uitbannen. Het enige tegenwicht is seksuele opvoeding waarin dit soort zaken besproken worden.”

Linda de Munck: “Ik probeer er in mijn vlogs veel over te praten. Ik probeer seks bespreekbaar te maken. Iedereen doet het, dus we moeten het erover hebben.”

Johan Goossens: “Als je geen voorlichting krijgt, als je er niet over praat, denk je bij seks al gauw: alles is vies en gek.”

 

Paul Schnabel, Johan Goossens en Goede Liekens in gesprek met Sophie Hilbrand © David Jagersma / Live Magazines

Deel dit artikel